Khám theo dõi và điều trị Glôcôm để bảo vệ phần thị lực còn lại
Glôcôm là nhóm bệnh gây tổn thương thần kinh thị giác, có thể làm mất thị trường và suy giảm thị lực không hồi phục. Dịch vụ khám, theo dõi và điều trị phù hợp với người đã được chẩn đoán, người có nhãn áp bất thường hoặc yếu tố nguy cơ cần đánh giá. Bệnh có thể tiến triển khi người bệnh chưa nhận thấy triệu chứng rõ. Tại Trung tâm Mắt Bệnh viện Đại học Phenikaa – Dr. Bùi Tiến Hùng, định hướng quản lý cần kết hợp nhãn áp, cấu trúc thần kinh thị giác, thị trường và góc tiền phòng để xây dựng kế hoạch cá nhân hóa. Mục tiêu điều trị là giảm nguy cơ tổn thương tiếp tục, bảo vệ khả năng nhìn còn lại và duy trì theo dõi. Một lần đo nhãn áp bình thường không đủ để loại trừ Glôcôm.
Glôcôm góc mở và góc đóng là gì
Glôcôm góc mở có thể diễn biến âm thầm, liên quan tổn thương thần kinh thị giác trong khi góc dẫn lưu vẫn mở. Ở cơ chế góc đóng, vùng dẫn lưu thủy dịch bị thu hẹp hoặc đóng; một số trường hợp xuất hiện cơn cấp. Nhãn áp là yếu tố quan trọng có thể can thiệp, nhưng không phải mọi người có nhãn áp cao đều đã mắc Glôcôm và bệnh cũng có thể xuất hiện khi nhãn áp nằm trong khoảng thông thường. [1]
Ai nên được đánh giá
– Có người thân mắc Glôcôm, từng được phát hiện nhãn áp cao hoặc tổn thương gai thị nghi ngờ.
– Đã được chẩn đoán và cần theo dõi điều trị.
– Có tiền sử dùng corticoid, chấn thương mắt hoặc yếu tố nguy cơ khác do bác sĩ xác định.
– Cảm thấy vùng nhìn bị thu hẹp hoặc có khó khăn quan sát hai bên.
Dấu hiệu có thể cần cấp cứu
Đau nhức mắt dữ dội, mắt đỏ, nhìn mờ, thấy quầng quanh đèn kèm buồn nôn hoặc nôn có thể là biểu hiện của cơn góc đóng cấp. Người bệnh cần đến cơ sở cấp cứu mắt ngay. Không tự mua thuốc nhỏ hoặc chờ đến lịch hẹn. Ngược lại, việc không có đau cũng không loại trừ bệnh tiến triển âm thầm. [1]
Quy trình đánh giá và hướng điều trị
Khám thường gồm đo thị lực, nhãn áp, khảo sát giác mạc khi cần, khám thần kinh thị giác, đánh giá góc tiền phòng và đo thị trường. Dữ liệu cấu trúc và chức năng được đối chiếu để xác định chẩn đoán, mức độ tổn thương và tốc độ thay đổi.
Tùy loại bệnh, bác sĩ có thể lựa chọn thuốc, cân nhắc laser hoặc phẫu thuật và chuyển đến cơ sở phù hợp khi cần. Nội dung này mô tả các hướng điều trị của chuyên ngành, không xác nhận Trung tâm thực hiện mọi kỹ thuật Glôcôm. Mục tiêu nhãn áp cần được điều chỉnh theo đáp ứng và tiến triển.
OCT và hình ảnh góc tiền phòng giúp gì
ZEISS CIRRUS 6000 hỗ trợ phân tích RNFL, tức lớp sợi thần kinh võng mạc, vùng đầu thần kinh thị giác và phân tích tế bào hạch, thường thể hiện qua lớp GCIPL trong báo cáo tương ứng. Chuỗi dữ liệu giúp bác sĩ đánh giá thay đổi cấu trúc, nhưng kết quả màu trên máy cần được kiểm tra về chất lượng ảnh và đặc điểm mắt. [2]
ANTERION với Metrics App hỗ trợ khảo sát tiền phòng và góc bằng OCT. Hình ảnh bổ sung cho khám, không thay thế hoàn toàn soi góc tiền phòng. Đo thị trường cung cấp thông tin chức năng mà OCT không thay thế được. [3]
Lợi ích của quản lý liên tục
Theo dõi đều giúp bác sĩ nhận diện mắt đang ổn định hay tiếp tục tổn thương để thay đổi kế hoạch. Người bệnh cũng được hướng dẫn dùng thuốc đúng và báo tác dụng không mong muốn. Điều trị không bảo đảm lấy lại vùng nhìn đã mất, vì vậy việc duy trì tái khám vẫn quan trọng ngay cả khi cảm giác nhìn chưa thay đổi. [4]
Đối tượng phù hợp với từng mức chăm sóc
– Có thể phù hợp với khám theo lịch: người có nguy cơ, nghi ngờ bệnh hoặc bệnh đang ổn định.
– Cần đánh giá thêm: kết quả OCT và thị trường chưa thống nhất, khó dùng thuốc đều hoặc nhãn áp chưa đạt mục tiêu.
– Không phù hợp với chờ theo dõi thông thường: nghi cơn góc đóng cấp, đau nhức hoặc giảm thị lực nhanh; cần xử trí khẩn.
Những thông tin bác sĩ cần theo dõi
Ngoài nhãn áp từng lần, bác sĩ xem mức tổn thương, độ dày giác mạc khi liên quan đến diễn giải nhãn áp, góc tiền phòng, RNFL, GCIPL, thị trường và khả năng tuân thủ thuốc. Bệnh tim phổi, thuốc toàn thân và phản ứng với thuốc nhỏ cũng có thể ảnh hưởng lựa chọn. Mang theo kết quả cũ giúp việc so sánh có ý nghĩa hơn.
Quy trình tại Trung tâm Mắt Bệnh viện Đại học Phenikaa – Dr. Bùi Tiến Hùng
- Đặt lịch hoặc báo ngay nếu có triệu chứng cấp tính.
- Thu thập tiền sử, đơn thuốc và dữ liệu khám trước.
- Đo nhãn áp, khám thần kinh thị giác, đánh giá góc và kiểm tra bổ sung theo chỉ định.
- Xác định chẩn đoán, mức độ và mục tiêu theo dõi hoặc điều trị.
- Hướng dẫn dùng thuốc, tư vấn can thiệp khi cần theo khả năng đáp ứng chuyên môn.
- Tái khám để so sánh diễn biến cấu trúc, thị trường và nhãn áp.
Vì sao không có một mức nhãn áp đích cho mọi người
Mắt tổn thương nặng, tiến triển nhanh hoặc có yếu tố nguy cơ khác có thể cần mục tiêu khác với mắt mới nghi ngờ. Bác sĩ còn cân nhắc tác dụng phụ và khả năng tuân thủ. Điều trị cần được điều chỉnh theo dữ liệu theo thời gian, không chỉ một con số của lần đo gần nhất.
Câu hỏi thường gặp
Nhãn áp bình thường có loại trừ Glôcôm không?
Không, một số người vẫn có tổn thương Glôcôm khi nhãn áp đo được nằm trong khoảng thường gặp. Bác sĩ cần xem thần kinh thị giác, thị trường, góc tiền phòng và các yếu tố khác. Ngược lại, nhãn áp cao chưa đồng nghĩa chắc chắn đã có Glôcôm. Kết luận cần dựa trên đánh giá tổng hợp và đôi khi phải theo dõi qua nhiều lần khám.
Không đau mắt thì có cần điều trị không?
Có, nếu bác sĩ đã xác định bệnh và chỉ định điều trị, việc không đau không phải lý do để ngưng. Nhiều trường hợp tiến triển âm thầm nên cảm giác của người bệnh không phản ánh đầy đủ mức tổn thương. Bạn nên tiếp tục dùng thuốc theo đơn và tái khám. Nếu khó chịu với thuốc, hãy trao đổi để được điều chỉnh phù hợp.
OCT bình thường có cần đo thị trường nữa không?
Có thể vẫn cần, vì OCT đánh giá cấu trúc còn thị trường đánh giá chức năng nhìn. Hai phép kiểm tra cung cấp thông tin bổ sung, không thay thế hoàn toàn cho nhau. Bác sĩ sẽ quyết định dựa trên mức nghi ngờ, triệu chứng và kết quả trước đó. Một báo cáo máy bình thường cũng cần được xem xét cùng chất lượng ảnh và toàn bộ cuộc khám.
Điều trị Glôcôm có phục hồi thị lực đã mất không?
Tổn thương thị giác do Glôcôm thường không hồi phục bằng điều trị hiện có. Mục tiêu chính là kiểm soát yếu tố nguy cơ, làm chậm tổn thương tiếp tục và bảo vệ phần nhìn còn lại. Nếu đang khó khăn trong sinh hoạt, bạn nên trao đổi thêm về hỗ trợ thị giác. Khám sớm và tuân thủ kế hoạch có ý nghĩa ngay cả khi bệnh chưa gây triệu chứng rõ.
Khi nhãn áp đã hạ có thể ngưng thuốc không?
Không nên tự ngưng, vì nhãn áp đạt mục tiêu có thể là kết quả của thuốc đang dùng. Ngừng thuốc có thể làm mất kiểm soát mà bạn chưa nhận thấy ngay. Bác sĩ sẽ quyết định có cần duy trì, đổi hoặc giảm thuốc dựa trên tiến triển. Nếu quên liều hoặc dùng sai, hãy hỏi cơ sở điều trị thay vì tự tăng gấp đôi.
Người thân của bệnh nhân Glôcôm có nên đi khám không?
Nên trao đổi với bác sĩ về việc kiểm tra, vì tiền sử gia đình là thông tin nguy cơ quan trọng. Điều này không có nghĩa mọi người thân đều mắc bệnh. Khi đi khám, hãy cho biết ai trong gia đình đã được chẩn đoán và mang thông tin liên quan nếu có. Bác sĩ sẽ đề xuất nội dung kiểm tra và lịch theo dõi phù hợp.
Đăng ký khám và theo dõi Glôcôm
Nếu có nguy cơ hoặc đang điều trị Glôcôm, hãy đăng ký khám tại Trung tâm Mắt Bệnh viện Đại học Phenikaa – Dr. Bùi Tiến Hùng và mang theo hồ sơ cũ. Với đau nhức dữ dội kèm nhìn mờ, cần đi cấp cứu ngay.
